زمان گزارش می کند که بتوان آن را در یک وهله خواند. مجموعه داستان?های کوتاه “گنجشک ها در بالکن” مجید دانش آراسته یکی از داستان?های کوتاه است که در این تحقیق از لحاظ طرح، عناصر ساختاری طرح، موضوع، شخصیت، گفت و گو، لحن، زاویه دید، صحنه، زبان و درونمایه به روش کتابخانه?ای به صورت توصیفی- تحلیلی مورد بررسی قرار گرفته است. طرح بیشترداستان ها یاد آور خاطرات گذشته است که در ذهن مخاطب ترسیم می شود. از لحاظ ساختاری نویسنده سعی بر آن داشته است تا در مورد تمام مولفه ها از یک ساختار مشابه استفاده کند. نویسنده در این اثر از موضوعات متنوع مسایل استفاده نموده است. شخصیت ها در داستان ها انسانی و غیر انسانی، اصلی و فرعی، ایستا و پویا، ساده و جامع، قالبی و غیره می باشند. گفت و گو به صورت مستقیم، دو طرفه می باشد، تک گویی و نمایشی بوده و از لحن توصیفی استفاده شده است. لحن کلی داستان توصیفی و حاصل تجربه ی شخصی نویسنده یا راوی است و گاهی هم انتقادی است. بیشتر داستان ها از زاویه دید دانای کل روایت شده است و خواننده حضور نویسنده را به عنوان راوی در کل داستان حس میکند. در صحنه های داستان از محل جغرافیایی، کار و پیشه ی شخصیت ها، زمان و محیط کلی و عمومی شخصیت ها استفاده شده است. زبان داستان ها روان، گاهی همراه با توصیف و ضرب المثل و کلمات و اصطلاحات عامیانه بیان شده است. درونمایه در این داستان ها شامل توجه به رویاپردازی، مقاومت و صبر در برابر مصایب و مشکلات و قدردانی از همنوعان در زمان حیات می باشد. مهمترین ویژگی داستا ن های دانش آراسته مبتنی بر واقعیت گرایی و تعلیم اصول اخلاقی است که برای نیل به این مهم در بیشتر داستان ها از عنصر درونمایه بهره برده است. نثر داستان ها به صورت ساده و به گونه ای مستقیم و بدون پیچیدگی بیان می شود و از عناصر سازنده زبان که شامل توصیف و بکارگیری کلمات و ترکیبات عامیانه و ضرب المثل ها است، استفاده شده است.
کلید واژه: عناصر داستان، داستان کوتاه، مجید دانش آراسته، شخصیت، تجزیه و تحلیل، ساختار
فصل اول (کلیات تحقیق)
1-1 مقدمه تحقیق
داستان کوتاه، به شکل والگوی امروزی در قرن نوزدهم ظهور کرد. اولین بار، ادگار آلن پو، در سال 1842 اصول انتقادی وفنی خاصی را ارایه داد که تفاوت میان شکل های کوتاه وبلند داستان نویسی رامشخص می‌کرد، اما بر خلاف اصولی که پو ارایه داده بود، داستان های کوتاهی که در قرن نوزدهم نوشته می شد، ساختمانی حساب شده و محکم نداشت و به آن ها، قصه، طرح، لطیفه وحتی مقاله می گفتند.
براندر ماتیوز منتقد آمریکایی(1852-1929)صاحب کتاب ((فلسفه داستان کوتاه )) در سال 1885، اولین بار اصطلاح داستان کوتاه رادر زبان انگلیسی پیشنهاد کرد و داستان کوتاه را از داستانی که کوتاه شده بود فرق گذاشت واز آن تاریخ، اصطلاح داستان کوتاه برای گونه های متنوع این نوع داستان در زبان انگلیسی متداول شد. (میرصادقی، 1376: 256)
ادگارآلن پو و گوگول دو نویسنده هستند که از آنها به عنوان پدران داستان کوتاه به مفهوم امروزی آن نام می برند. این دو نویسنده هم زمان یعنی در سال 1809 به دنیا امده اند و هر دو عمر کوتاه و پر ادباری داشتند ودر سال های نزدیک به هم مردند. پو، در سال 1849و گوگول سه سال بعد از او در سال 1852 در گذشت. تاثیری که هر کدام از آنها بر داستان کوتاه نویسان بعد از خودشان گذاشتند، از اهمیت بنیادی بسیاری برخوردار است. (همان: 257)
بعد از این دو آغاز گر نوآور و مبتکر، داستان کوتاه نویسان دیگری آمدندو انواع داستان های کوتاه و داستان‌های بلند و رمان های کوتاه را به وجود آوردند.
داستان کوتاه است که حادثه وعمل واحدی را در برشی از زمان گزارش کند و بتوان آن را در یک وهله خواند. در این روایت خلاقه شخصیت های محدود در عمل حادثه واحدی شرکت دارند. داستان کوتاه خوب باید بدرخشد، خواننده را به هیجان آورد و در او اثر کند. سه شاخصه ی بزرگ داستان کوتاه عبارت است از: حادثه واحد، تاثیر واحد و محدویت زمان وشخصیت. (همان: 257)
در ادبیات ایران حکایت کوتاه تاریخی و تعلیمی بسیاری می یابیم که شباهت های زیادی با داستان کوتاه دارند. اما داستان کوتاه به معنی امروزین، نخستین بار درسال 1300 شمسی با انتشار یکی بود ویکی نبود محمد علی جمال زاده (1270-1377ش) در ایران پا گرفت و از نام آوران کوتاه میتوان به این نویسندگان اشاره کرد: صادق هدایت (1281-1330ش)، بزرگ علوی(1282-1377ش)، صادق چوبک (1295-1377ش)، سیمین دانشور(ت1300ش)، جلال آل احمد و جمال میر صادقی… . (رهنما، 1363: 52)
پایان نامه کنونی درباره تحلیل ساختاری مجموعه داستانهای کوتاه و گنجشک ها در بالکن نوشته “مجید دانش آراسته” نویسنده اهل گیلان و ساکن رشت است که در سال 1389 به چاپ رسیده است. پایان نامه پیش روی درپنج فصل تنظیم شده است. در فصل اول به کلیات تحقیق پرداخته شده است و فصل دوم در بردارنده بنیاد نظری است که براساس نظریه های اثبات شده به تعریف ساختار، موضوع، طرح و اجزای ساختاری طرح، شخصیت وانواع آن گفت وگو و انواع لحن وانواع آن، زاویه دید، صحنه و اجزای آن، عناصر سازنده زبان داستان ودرونمایه اشاره کردیم.
در فصل سوم پایان نامه به معرفی متن مؤلف اختصاص دارد، به زندگینامه ومعرفی دانش آراسته از دیدگاه نویسندگان مختلف وخدمات اجتماعی وادبی و… که درجهات مختلف انجام داده است وبه معرفی مجموعه ((گنجشک ها در بالکن)) پرداخته ایم
فصل چهارم به تجزیه وتحلیل ساختار داستان اختصاص دارد. ترتیب تجزیه و تحلیل ساختاری در داستان رعایت گردیده است بدین معنی که هر داستان اول موضوع وبعد طرح وساختارطرح، شخصیت و…. بررسی شده است تا آخرداستان به همین ترتیب عمل گردیده است.
در فصل پنجم به نتیجه حاصل از تجزیه وتحلیل فصل چهارم پرداخته شده است، و در پایان، منابع و مأخذ ذکرگردیده است.
1-2 بیان مسأله
ساختار مفهوم وسیع وپیچیده است و درباره آن اختلاف وجود دارد اما فرض اصلی ساختار گرایی این است که فعالیت آدمی وفراوردهای آن حتی خود ادراک و تفکر چیزهای ساختگی اند نه طبیعی. (احمدی، 1378: 42) ساختار در اصل ساختن است و هدف تحلیل که فهم آن از راه ارجاع نزدیک به مفاهیم نظام و ارزش صورت می گیرد، بنا به تعریفی که در نشانه شناسی از آنها میشود، یک ساختار نظم وترتیبی صرفا مکانیکی وخالی از معنا نیست. کار اصلی ساختار، تحلیل ساختاری یک اثر به شرح زیر است: مشخص کردن اجزاء وعناصر تشکیل دهنده ساختار اثر، بررسی روابط و مناسبات میان آنها وشناخت صورتهای دلالت گری که وجود معنا را امکانپذیر می کند. (داد، 1390: 117)
داستان کوتاه شاخه ای از ادبیات داستانی منثور به شمار می رود که تقریبأ صدو پنجاه سال از پیرایش آن در جهان سپری می شود. این گونه ادبی از قرن نوزدهم در ملل اروپایی و آمریکایی با پیشگامی اسکار آلن پو نویسنده روسی پا به عرصه وجود نهاد و در ایران با مجموعه یکی بود یکی نبود (1201) محمدعلی جمال زاده آغاز گردید.
مجید دانش آراسته داستان نویس گیلانی متولد 2 فروردین 1316 در رشت کارگر کارخانه ریخته گری در جاده آرامگاه بود با سیروس طاهباز در کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان آشنا شد و در آنجا به عنوان کارمند پذیرفته شد و به نوشتن پرداخت.
دانش آراسته اولین مجموعه داستان خود را با عنوان استخوان های پهن در سال 1342 منتشر نمود وی دارای بیش از 11 مجموعه داستان است.
مانند : روز جهانی پارک شهر و زباله دانی (1351)، خط خوش شهر (1387)، اشتباه قشنگ (1388)، قضیه فیثاغورث با یک صفر دو گوش (1388)، سفر به روشنایی (1376)، حضور دلپذیر خاکستر نشین راه طلوع (1383)، مو به مو (1380)، در صدای باد (1379) و رمان نسیمی در کویر از کارهای جدید اوست. دانش آراسته به تعبیر خود 40 سال است که می نویسد به مجموعه داستان گنجشک ها در بالکن در برگیرنده 19 داستان کوتاه می توان اشاره کرد که می توان آن را از نظر عناصر ساختاری داستان مورد تجزیه و تحلیل قرار داد.
داستان دانش آراسته از زیاده گویی فاصله دارد. به سطرها و نوشته هایش رنگ و لعاب نمی دهد. واقعیت را چه خاکستری چه سبز همان گونه که هست به روی کاغذ می آورد. وی قلمش آن قدر به زندگی نزدیک است که گویی حرف می زند. داستان های کوتاهش نمایشی ساده از زندگی عادی و روزمره است که در عین حال به آشفتگی خواننده می انجامد.
1-3 سوالات تحقیق
مهم ترین ویژگی داستان های دانش آراسته چیست ؟
نثرداستانی داستان های دانش آراسته چگونه است ؟

  • 3